
17-noyabr kuni NSA maxfiy maʼlumotlarni uzatish uchun moʻljallangan ichki tarmogʻi NSANet ishida uzilish yuz berganini tasdiqladi. Hodisaga uch bosqichli ogohlantirish tizimidagi ikkinchi eng yuqori daraja boʻlgan “Sariq kod” maqomi berildi. Oʻsha kuni Apple kompaniyasidagi ichki tizim yangilanishi xodimlar portali, ichki tizimlarga kirish, VPN orqali masofadan ulanish hamda iCloud, App Store va Apple Pay kabi isteʼmolchi xizmatlarida keng koʻlamli uzilishlarga sabab boʻldi. Dunyo boʻylab koʻplab chakana savdo doʻkonlarida sotuv va taʼmirlash ishlari toʻxtab qoldi.
Bir kun avval JPMorgan kompaniyasining oʻzida joylashgan apparat tizimlaridagi dasturiy xato tranzaksiyalarni qayta ishlashni kechiktirdi. Downdetector uzilishlar haqida 3 000 dan ortiq xabarni qayd etdi. Bank of America, Wells Fargo va boshqa muassasalarning mijozlari ham shu bilan bogʻliq uzilishlar haqida xabar berishdi. Bundan uch kun oldin FAA aloqa tizimidagi nosozlik ortidan butun mamlakat boʻylab samolyotlarning havoga koʻtarilishini taqiqladi: 5 100 dan ortiq reys bekor qilindi, qariyb 10 000 tasi esa kechiktirildi. Bu ketma-ketlik 12-noyabrda, kamida 70 mamlakatda Microsoft 365 asosiy xizmatlari ishlamay qolganida boshlangan edi. Outlook, Teams va Copilot bir vaqtda ishdan chiqdi, uzilishlar esa ikki kundan ortiq davom etdi.

Olti kun. Beshta oʻta muhim tizim. Hodisalarning hech biri hujum deb topilmadi va hech biri sunʼiy intellekt (AI) bilan bogʻlanmadi. Biroq ularning har biri alohida, qasddan sodir etilmagan texnik nosozlik boʻlgani haqidagi aynan shu talqin hujumdan ham koʻra bartaraf etish qiyinroq boʻlgan muammoni ochib beradi.
Microsoft: “Quvvatni oshirish” qanday qilib ikki kunlik uzilishga aylandi
Microsoft kompaniyasining 15-noyabrda mijozlar uchun eʼlon qilgan dastlabki hisoboti va Bloomberg tiklagan voqealar ketma-ketligiga koʻra, uzilish foydalanuvchilar trafigini odatiy tarzda qayta yoʻnaltirishdan boshlangan. 11-noyabr oqshomida Teams trafigi avtomatik ravishda Outlook trafigiga xizmat koʻrsatayotgan boshqa server tizimiga yoʻnaltirildi. Bunga aloqasi boʻlmagan boshqa muammo tufayli quvvatning bir qismi allaqachon yoʻqotilgan edi. Shu ikki omil birgalikda kompaniyaning maʼlumotlar markazlarida iyul oyidan beri oʻzini namoyon qilmay kelgan dasturiy xatoni yuzaga chiqardi: trafik keskin oshishi bilan serverlar xotirasi toʻlib, ular ishdan chiqa boshladi.
Bundan ham yomoni, Microsoft kompaniyasining nosozlik yuz berganda zaxira tizimlarga avtomatik oʻtkazish mexanizmi qoʻshimcha trafikni ishlayapti deb hisoblagan boshqa serverlarga yoʻnaltirib, nosozlikning tarqalishiga sabab boʻldi. 12-noyabr tongida ish bilan bogʻliq trafik eng yuqori darajaga yetgan paytga kelib, Outlook serverlarining 80% dan ortigʻi soʻrovlarga javob bermay qoldi. Shundan soʻng Microsoft tuzatishni joriy etishga kirishishdan oldin muammoni aniqlashga yana 15 soat sarfladi.
Microsoft ijrochi vitse-prezidenti Ramannaning izohi kompaniyaning sinov jarayonidagi eʼtibordan chetda qolgan jihatni koʻrsatdi: laboratoriyalarda modellashtirilgan trafik xususiyatlari va apparat konfiguratsiyalari haqiqiy ish sharoitlarini aks ettirmagan. Sinovlar odatda eskiroq, quvvati pastroq tizimlarga qaratilgan, ishdan chiqishlarga sabab boʻlgan xato esa yangi uskunalarda “yanada vayronkor” boʻlib chiqqan.
Ammo inson omili ham texnik izohdan kam boʻlmagan eʼtiborga loyiq. Ish joyi masalalari muhokama qilinadigan anonim Blind forumida oʻzini Microsoft xodimi sifatida koʻrsatgan foydalanuvchi soʻnggi yillarda Microsoft 365 asosiy infratuzilmasi bilan shugʻullanuvchi jamoalarda bir necha bor shtat qisqartirishlari va xodimlarning oʻz xohishi bilan ketishi kuzatilganini daʼvo qildi. Eski tizimlarni uzoq vaqt davomida qoʻllab-quvvatlab kelgan muhandislar ketgan, qolgan xodimlar esa murakkab nosozliklarni tezda aniqlashda qiynala boshlagan. Ilgari qariyb 45 daqiqa vaqt olgan tizimni avvalgi holatiga qaytarish ishlari endi besh soatga choʻzilishi mumkin edi. Xabarlarga koʻra, ushbu hodisa davomida bir payt ichki nosozliklarni boshqarish vositalari ham toʻgʻri yuklanmay qolgan. Natijada turli boʻlimlardagi muhandislar sobiq hamkasblaridan qolgan kod va xizmatlar arxitekturasini oʻrganish uchun kechgacha birgalikda ishlashga majbur boʻlgan.
Microsoft bu daʼvolarga ochiq munosabat bildirmagan. Biroq ular uzilishning odatdagidan uzoq davom etgani va tizimni avvalgi holatiga qaytarishga urinishlar muammoni hal qila olmagani bilan mos keladi.
Aslida nima yuz bermoqda: AI rivojlanish surʼati va infratuzilmani yangilash oʻrtasidagi tafovut kengaymoqda
Ushbu besh hodisaning hech biri AI bilan bogʻlanmadi. Microsoft “AI yoki agentlar” bunga aloqadorligini qatʼiyan rad etdi. FAA va NSA ham AI omilini istisno qildi. Ammo “AI sabab boʻlmagan” va “AI davriga aloqasi yoʻq” degan fikrlar ikki xil narsadir.
Hozir ikki egri chiziq bir-biridan tobora uzoqlashmoqda. Birinchisi AI taʼsirida yuz berayotgan oʻzgarishlar tez-tezligi va ish yuklamalarining jadalligini ifodalaydi: trafik xususiyatlari oʻzgarmoqda, apparat konfiguratsiyalari oʻzgarmoqda, dasturiy yangilanishlar tezlashmoqda, sinov muhitlari va nosozliklarga javob berish imkoniyatlari esa bu surʼatga yetib olishga qiynalmoqda. Ikkinchisi infratuzilmani yangilash davrlarini aks ettiradi: FAAning mis kabellari va marshrutizatorlari uchun vaqt ufqi oʻn yilliklar bilan oʻlchanadi, NSA tarmoqlari bir necha avlod davomida rivojlanadi, Microsoft kompaniyasining eski tizimlarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha ichki salohiyati esa chorakdan chorakka zaiflashib bormoqda.
AI tizimlardagi koʻplab zaifliklarni misli koʻrilmagan tezlikda aniqlash imkonini beradi. Bu kompaniyalar va davlat idoralariga ularni zudlik bilan bartaraf etish uchun ulkan bosim oʻtkazadi. Bunda koʻpincha bir vaqtning oʻzida bir nechta dasturiy tuzatish joriy etiladi va bu bunday tez oʻzgarishlarga moslashish uchun moʻljallanmagan tizimlarga katta yuk tushiradi. Bu yerdagi sabab-oqibat aloqasi AI zaifliklarni yaratishida emas, balki oʻzgarishlar surʼatini tezlashtirishidadir. Ushbu oʻzgarishlarni qabul qilayotgan tizimlar esa sekinroq surʼat uchun ishlab chiqilgan.
Microsoft bilan yuz bergan holat bu mexanizmni eng yaqqol koʻrsatadi. Dasturiy xato iyul oyidan beri oʻzini namoyon qilmay kelgan. Trafikning odatiy qayta yoʻnaltirilishi uni yuzaga chiqargan. Zaxira tizimlarga avtomatik oʻtkazish mexanizmi uning taʼsirini kuchaytirgan. Eski tizimlarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha tajriba va malakaning yoʻqolishi esa tiklash ishlarini odatdagidan ancha sekinlashtirgan. Bu bosqichlarning hech biri oʻz-oʻzicha AI emas edi, biroq ularning har biri AI taʼsirida bulutli xizmatlar kengayishi yuzaga keltirgan bosim ostida sodir boʻldi.