
Avvalgi kuni mo‘tadil o‘sishni qayd etgan EUR/USD seshanba kuni Osiyo savdolarida biroz pasayib, 1,1220 atrofida savdo qilindi. Vashington va Tehron o‘rtasida kelishuv bo‘lishi mumkinligi haqidagi taxminlar kuchayganiga qaramay, AQSh dollari (USD) mustahkamlanmoqda. Ayni paytda treyderlar AQShda e’lon qilinadigan navbatdagi iste’mol narxlari indeksi (CPI) ma’lumotlariga e’tibor qaratmoqda.

Shu bilan birga, Yaqin Sharqdagi mojaroga diplomatik yo‘l bilan barham berish borasidagi umidlar fonida xom neft narxi avgustdan beri eng past darajaga tushdi. Mintaqadagi hujumlar davom etayotgan bo‘lsa-da, AQSh prezidenti Donald Trump Eronni nishonga olgan navbatdagi zarbalar zarur bo‘lmasligi mumkinligini aytdi, biroq AQSh «jangovar shay holatda» ekanini ta’kidladi. Trump urushni tugatish yo‘lida ijobiy siljishlar borligini bildirib, Eron «harbiy jihatdan, amalda, mag‘lub bo‘lganini» aytdi. Shuningdek, hozirgi vaziyat asosan qo‘shni mamlakatlarning iltimosiga ko‘ra saqlab turilayotganini qayd etdi.
Iqtisodiy ma’lumotlar orasida bozorlar seshanba kuni e’lon qilinadigan AQShning oktabr oyidagi CPI ko‘rsatkichlariga e’tibor qaratmoqda. Umumiy CPI yillik hisobda 3,7% dan 3,9% gacha, bazaviy CPI esa 2,6% dan 2,8% gacha ko‘tarilishi kutilmoqda. O‘tgan haftadagi qishloq xo‘jaligidan tashqari bandlik (Nonfarm Payrolls) hisoboti ortidan Federal rezervning dekabr yig‘ilishida foiz stavkasini oshirishi kutilayotgani kuchaydi. CME FedWatch Tool ma’lumotiga ko‘ra, bunday ehtimol juma kungi 76% dan 82% gacha ko‘tarildi.
Fed rasmiylarining so‘nggi izohlari qat’iyroq siyosat tarafdori bo‘lgan ohangda yangradi. Richmond Fed prezidenti Thomas Barkin markaziy bank vakolati doirasidagi inflyatsiya xatarlariga urg‘u berdi. Chikago Fed prezidenti Austan Goolsbee esa xizmatlar inflyatsiyasining tezlashuvi narxlarning yuqoriligini faqat bojlar bilan izohlash fikrini murakkablashtirayotganini ta’kidladi.
Ayni paytda Fransiyadagi davom etayotgan siyosiy va fiskal beqarorlik, shuningdek, ECB prezidenti Christine Lagarde muddatidan oldin lavozimni tark etishi mumkinligi haqidagi xabarlar bilan bog‘liq noaniqlik yevroga bosim o‘tkazmoqda va EUR/USD pasaymoqda. Shunga qaramay, neft narxining tushishi va o‘tgan haftadagi notinchlikdan so‘ng bozor kayfiyatining barqarorlashuvi kelgusida yevroni ma’lum darajada qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Societe Generale strateglarining fikricha, global bozorlar tarixchi Simon Schama Weekend FT nashrida ishlatgan iborani keltirgan holda, ular «AQSh siyosatidagi barcha burilishlarning eng kattasi» deb ta’riflagan hodisadan so‘ng barqarorlashishga urinmoqda. Ularning qayd etishicha, «texnologiya sektoridagi 3,2 trln dollarlik talafot» bozor kayfiyatini izdan chiqarib, «investorlarni hukumat obligatsiyalari, Shveysariya franki va AQSh dollari kabi xavfsiz aktivlarga shoshilinch ravishda yo‘naltirdi». Ishtirokchilar xatarga moyillik va xavfsiz aktivlarga talabni qayta baholayotgan bir paytda, bu holat savdo kayfiyatini belgilamoqda.
Yevro yevro hududiga kiruvchi Yevropa Ittifoqining 20 ta mamlakati valyutasidir. U dunyoda AQSh dollaridan keyin eng ko‘p savdo qilinadigan ikkinchi valyuta hisoblanadi. 2022-yilda yevro barcha valyuta operatsiyalarining 31% ini tashkil etgan, kunlik o‘rtacha savdo hajmi esa 2,2 trln dollardan oshgan. EUR/USD dunyodagi eng ko‘p savdo qilinadigan valyuta juftligi bo‘lib, barcha operatsiyalarning taxminan 30% ini tashkil etadi. Keyingi o‘rinlarda EUR/JPY (4%), EUR/GBP (3%) va EUR/AUD (2%) turadi.
Germaniyaning Frankfurt shahrida joylashgan Yevropa Markaziy banki (ECB) yevro hududining zaxira bankidir. ECB foiz stavkalarini belgilaydi va pul-kredit siyosatini boshqaradi. ECBning asosiy vazifasi narxlar barqarorligini ta’minlash, ya’ni inflyatsiyani nazorat qilish yoki iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishdan iborat. Uning asosiy vositasi foiz stavkalarini oshirish yoki pasaytirishdir. Nisbatan yuqori foiz stavkalari yoki stavkalar oshishi kutilayotgani odatda yevroni qo‘llab-quvvatlaydi, aksincha, stavkalar pasayishi yevroga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. ECB boshqaruv kengashi yiliga sakkiz marta o‘tkaziladigan yig‘ilishlarda pul-kredit siyosatiga oid qarorlar qabul qiladi. Qarorlarni yevro hududiga a’zo mamlakatlar milliy banklari rahbarlari hamda ECB prezidenti Christine Lagarde’ni o‘z ichiga olgan olti nafar doimiy a’zo qabul qiladi.
Yevro hududidagi inflyatsiya Yevro hududi iste’mol narxlari uyg‘unlashtirilgan indeksi (HICP) orqali o‘lchanadi va yevro uchun muhim iqtisodiy ko‘rsatkich hisoblanadi. Inflyatsiya kutilganidan yuqori bo‘lsa, ayniqsa ECBning 2% lik maqsadidan oshsa, ECB uni nazoratga olish uchun foiz stavkalarini oshirishga majbur bo‘ladi. Boshqa mamlakatlardagiga nisbatan yuqori foiz stavkalari odatda yevroni qo‘llab-quvvatlaydi, chunki bu mintaqani global investorlar mablag‘larini joylashtirishi uchun jozibadorroq qiladi.
Iqtisodiy ko‘rsatkichlar iqtisodiyot holatini aks ettiradi va yevroga ta’sir qilishi mumkin. Yalpi ichki mahsulot (GDP), ishlab chiqarish va xizmatlar sohasidagi xaridlar menejerlari indekslari (PMI), bandlik hamda iste’molchilar kayfiyati so‘rovlari kabi ko‘rsatkichlar yagona valyutaning yo‘nalishiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Kuchli iqtisodiyot yevro uchun ijobiy omildir. U nafaqat ko‘proq xorijiy investitsiyalarni jalb qiladi, balki ECBni foiz stavkalarini oshirishga undashi ham mumkin, bu esa yevroni bevosita mustahkamlaydi. Aksincha, iqtisodiy ma’lumotlar zaif bo‘lsa, yevro pasayishi mumkin. Yevro hududidagi to‘rtta yirik iqtisodiyot — Germaniya, Fransiya, Italiya va Ispaniya — bo‘yicha ma’lumotlar ayniqsa muhim, chunki ular yevro hududi iqtisodiyotining 75% ini tashkil qiladi.
Yevro uchun muhim bo‘lgan yana bir iqtisodiy ko‘rsatkich — savdo balansidir. Bu ko‘rsatkich muayyan davrda mamlakat eksportdan olgan daromadi bilan import uchun sarflagan mablag‘i o‘rtasidagi farqni o‘lchaydi. Agar mamlakat talabi yuqori bo‘lgan mahsulotlarni eksport qilsa, xorijiy xaridorlarning bu mahsulotlarni sotib olishga bo‘lgan qo‘shimcha talabi hisobiga uning valyutasi qimmatlashadi. Shu sababli ijobiy savdo balansi valyutani mustahkamlaydi, salbiy balans esa aksincha ta’sir ko‘rsatadi.