
Buyuk Britaniyaning Dengiz savdo operatsiyalari boshqarmasi (UKMTO) payshanba kuni maʼlum qilishicha, Ummonning Xasab shahri yaqinida Hormuz boʻgʻozi orqali tashqariga yoʻnalgan tankerning mashina boʻlimiga nomaʼlum snaryad kelib tekkan, deya xabar berdi Reuters. Bu dunyodagi eng strategik suv yoʻllaridan birida savdo kemalariga uyushtirilgan navbatdagi hujum boʻldi.
Britaniyaning dengiz xavfsizligi agentligiga Ummonning Xasab shahridan qariyb olti dengiz mili shimolda sodir boʻlgan ushbu hodisa haqidagi xabar kechikib kelib tushgan.
Bahrayn va Kuvayt chorshanba kuni AQSh Hormuz boʻgʻozidagi Eronning Qeshm oroliga zarbalar berganidan soʻng Eron uchirgan qurollarni urib tushirganini maʼlum qildi. Mintaqa boʻylab keskinlik yana kuchayib borar ekan, Eron AQShning Fors koʻrfazidagi ittifoqchilariga qarshi hujumlarini jadallashtirayotganga oʻxshaydi.

Maqola yozilayotgan paytda West Texas Intermediate (WTI) nefti narxi kun davomida 2,95% ga pasayib, 81,90 dollarni tashkil etmoqda.
WTI nefti xalqaro bozorlarda sotiladigan xom neft turlaridan biridir. WTI qisqartmasi West Texas Intermediate nomini anglatadi va u Brent hamda Dubai Crude bilan birga uchta asosiy neft turidan biri hisoblanadi. WTI zichligi nisbatan pastligi sababli “yengil”, oltingugurt miqdori kamligi tufayli esa “shirin” deb ham ataladi. U qayta ishlash oson boʻlgan yuqori sifatli neft hisoblanadi. WTI AQShda qazib olinadi va “Dunyo quvurlari chorrahasi” deb ataladigan Kushing markazi orqali taqsimlanadi. U neft bozori uchun etalon boʻlib xizmat qiladi va WTI narxi ommaviy axborot vositalarida tez-tez keltiriladi.
Barcha aktivlarda boʻlgani kabi, talab va taklif WTI nefti narxini belgilovchi asosiy omillardir. Shu bois jahon iqtisodiyotining oʻsishi talabning ortishiga olib kelishi mumkin, oʻsishning sustligi esa aks taʼsir koʻrsatadi. Siyosiy beqarorlik, urushlar va sanksiyalar taʼminotda uzilishlar keltirib chiqarishi hamda narxlarga taʼsir etishi mumkin. Yirik neft qazib oluvchi davlatlar guruhi boʻlgan OPEC qarorlari ham narxni belgilovchi muhim omillardan biridir. Neft asosan AQSh dollarida savdo qilinishi sababli dollar qiymati WTI xom nefti narxiga taʼsir koʻrsatadi. Shu bois AQSh dollarining zaiflashuvi neftni xaridorlar uchun arzonlashtirishi, mustahkamlanishi esa qimmatlashtirishi mumkin.
Amerika neft instituti (API) va Energetika axborot agentligi (EIA) eʼlon qiladigan haftalik neft zaxiralari hisobotlari WTI nefti narxiga taʼsir koʻrsatadi. Zaxiralarning oʻzgarishi talab va taklifdagi tebranishlarni aks ettiradi. Agar maʼlumotlar zaxiralar kamayganini koʻrsatsa, bu talab oshganidan dalolat berishi va neft narxini koʻtarishi mumkin. Zaxiralarning koʻpayishi esa taklif oshganini aks ettirib, narxlarni pasaytirishi mumkin. API hisoboti har seshanba kuni, EIA hisoboti esa keyingi kuni eʼlon qilinadi. Ularning natijalari odatda bir-biriga yaqin boʻlib, 75% hollarda ular orasidagi tafovut 1% doirasida boʻladi. EIA davlat idorasi boʻlgani uchun uning maʼlumotlari ishonchliroq hisoblanadi.
OPEC (Neft eksport qiluvchi mamlakatlar tashkiloti) yiliga ikki marta oʻtkaziladigan yigʻilishlarda aʼzo mamlakatlar uchun neft qazib olish kvotalarini birgalikda belgilaydigan 12 ta neft ishlab chiqaruvchi davlatdan iborat guruhdir. Ularning qarorlari koʻpincha WTI nefti narxiga taʼsir qiladi. OPEC kvotalarni kamaytirishga qaror qilsa, bu taklifni qisqartirib, neft narxini oshirishi mumkin. OPEC qazib olish hajmini oshirganda esa buning aksi yuz beradi. OPEC+ tashkilotga aʼzo boʻlmagan yana oʻnta davlatni oʻz ichiga olgan kengaytirilgan guruhni anglatadi. Ular orasida eng muhim oʻrin tutadigani Rossiyadir.