
Juma kuni Yevropa sessiyasida AQSh dollari indeksi (DXY) kunlik yoʻqotishlarini qisqartirmoqda, biroq sunʼiy intellekt sohasidagi aksiyalarning ommaviy sotilishi dollarga taʼsir qila boshlagani sababli moʻtadil pasayish kayfiyati saqlanib qolmoqda. USD qiymatini oltita boshqa valyutaga nisbatan oʻlchaydigan DXY 103,70 minimumidan qayta koʻtarilib, 103,88 darajasida savdo qilinmoqda, ammo payshanba kungi 103,96 maksimumidan pastda qolmoqda.

Shu hafta boshida eʼlon qilingan Federal zaxira tizimining (Fed) oktabr yigʻilishi bayonnomasidagi qatʼiy ohang markaziy bank kelgusi oylarda stavkalarni oshirish surʼatini tezlashtirishiga boʻlgan umidlarni kuchaytirdi. Fedning pul-kredit siyosatini yanada qatʼiylashtirishga chaqirgan vakillari bayonotlari ushbu kutishlarni tasdiqlab, AQSh dollariga qoʻshimcha tayanch boʻldi.
Biroq juma kungi Osiyo sessiyasida dollar biroz ortga chekindi. Chunki katta intizorlik bilan kutilgan Anthropic IPOsi, yaʼni fond bozori tarixidagi eng yirik debyut sunʼiy intellekt sohasidagi jadal yuksalishning barqarorligiga ishonchni oshira olmadi.
Shu fonda Commerzbank tahlilchilari “soʻnggi paytlarda sunʼiy intellektga investitsiyalar jadallashuvi AQSh iqtisodiyoti va, shu orqali, dollar uchun muhim tayanch boʻlib kelganini” eslatmoqda, chunki “AQSh aksiyalar bozoriga katta hajmda xorijiy kapital kirib kelgan”.
Istiqbolga nazar tashlar ekan, ekspertlar “agar sunʼiy intellekt sohasidagi jadal yuksalishning barqarorligiga oid kuchayib borayotgan shubhalar AQSh aksiyalar bozorlarida keskinroq korreksiyani keltirib chiqarsa, ushbu kapital oqimlarining teskari yoʻnalishga oʻtishi dollarga ham jiddiy zarba berishi mumkin”, deb hisoblamoqda.
Shunga oʻxshash fikr bildirgan Brown Brothers Harriman strateglari “AQShning uzoq muddatli qimmatli qogʻozlariga xorijiy talabda aksiyalar ustunlik qilishi va bu talabning asosiy manbai xususiy investorlar ekanini” taʼkidlamoqda. Shu bois AQSh aksiyalari keskin korreksiyaga uchrasa, dollar zaiflashish xavfi ostida qolishi mumkin. Ularning fikricha, bunday vaziyatda USD uchun asosiy savol quyidagicha boʻladi: “AQSh aksiyalari keskin tushib ketsa, xorijiy mablagʻlar AQSh gʻaznachilik obligatsiyalariga oʻtadimi yoki oʻz mamlakatlariga qaytadimi?” BBH “mablagʻlar gʻaznachilik obligatsiyalariga oʻtishi ehtimolini yuqoriroq baholaydi”. Ularning fikricha, bunday oʻzgarish “xorijiy investorlarning AQSh aktivlariga qiziqishini saqlab qolish va USDni qoʻllab-quvvatlashga yordam berishi kerak”.
AQSh dollari (USD) Amerika Qoʻshma Shtatlarining rasmiy valyutasi hisoblanadi. Shuningdek, u boshqa koʻplab mamlakatlarda mahalliy banknotalar bilan birga muomalada boʻlib, amalda valyuta vazifasini bajaradi. U dunyoda eng koʻp savdo qilinadigan valyutadir: 2022-yil maʼlumotlariga koʻra, uning ulushiga jahon valyuta bozori jami aylanmasining 88% dan ortigʻi yoki kuniga oʻrtacha 6,6 trillion dollarlik bitimlar toʻgʻri keladi. Ikkinchi jahon urushidan keyin USD Britaniya funtining oʻrnini egallab, jahonning zaxira valyutasiga aylandi. AQSh dollari oʻz tarixining katta qismida oltin bilan taʼminlangan edi. Bu holat 1971-yildagi Bretton-Vuds kelishuvigacha, yaʼni oltin standarti bekor qilinguniga qadar davom etdi.
AQSh dollari qiymatiga taʼsir qiladigan eng muhim omil Federal zaxira tizimi (Fed) belgilaydigan pul-kredit siyosatidir. Fed zimmasiga ikkita vazifa yuklatilgan: narxlar barqarorligiga erishish (inflyatsiyani nazorat qilish) va toʻliq bandlikni ragʻbatlantirish. Ushbu ikki maqsadga erishishning asosiy vositasi foiz stavkalarini oʻzgartirishdir. Narxlar haddan tashqari tez oʻsib, inflyatsiya Fedning 2% lik maqsadli darajasidan oshganda, Fed stavkalarni koʻtaradi, bu esa USD qiymatini qoʻllab-quvvatlaydi. Inflyatsiya 2% dan pastga tushganda yoki ishsizlik darajasi haddan tashqari yuqori boʻlganda, Fed foiz stavkalarini pasaytirishi mumkin, bu esa dollarga bosim oʻtkazadi.
Favqulodda vaziyatlarda Federal zaxira tizimi koʻproq dollar chiqarishi va miqdoriy yumshatish (QE) siyosatini amalga oshirishi ham mumkin. QE moliya tizimi faoliyati izdan chiqqanda Fedning kredit oqimini sezilarli darajada oshirish jarayonidir. Bu banklar bir-biriga qarz bermayotgani (kontragentning oʻz majburiyatlarini bajarmasligidan xavotirlangani) sababli kreditlash toʻxtab qolganda qoʻllanadigan noanʼanaviy siyosat chorasidir. Foiz stavkalarini shunchaki pasaytirish zarur natijani bermasligi ehtimoli yuqori boʻlganda, bu oxirgi chora sifatida qoʻllanadi. Fed 2008-yildagi global moliyaviy inqiroz davrida yuz bergan kredit tanqisligiga qarshi kurashda aynan shu vositani tanlagan edi. Bunda Fed koʻproq dollar chiqaradi va ushbu mablagʻlarga, asosan, moliya institutlaridan AQSh davlat obligatsiyalarini sotib oladi. QE odatda AQSh dollarining zaiflashishiga olib keladi.
Miqdoriy qatʼiylashtirish (QT) teskari jarayon boʻlib, bunda Federal zaxira tizimi moliya institutlaridan obligatsiyalar sotib olishni toʻxtatadi hamda oʻz portfelidagi muddati tugagan obligatsiyalarning asosiy qarz summasini yangi xaridlarga qayta investitsiya qilmaydi. Bu odatda AQSh dollariga ijobiy taʼsir qiladi.