
Chorshanba kuni neft narxlari pasayish tendensiyasini davom ettirdi, chunki AQShda xom neft zaxiralarining koʻpayishi investorlarning taʼminotdagi uzilishlar haqidagi xavotirlarini yumshatdi. AQShning etalon neft navi West Texas Intermediate (WTI) narxi avgust oxiridan beri ilk bor bir barrel uchun $83,00 dan pastga tushdi va hozir oktabrda qayd etilgan $104,00 atrofidagi eng yuqori darajadan 20% dan koʻproq pastda turibdi.

Amerika neft instituti seshanba kuni eʼlon qilgan haftalik maʼlumotlarga koʻra, 13-noyabrda yakunlangan haftada neft zaxiralari 5,28 million barrelga oshgan, holbuki 0,5 million barrelga kamayishi kutilgan edi. Bundan oldingi haftada ham zaxiralar 9 million barrelga koʻpaygan edi.
Seshanba kungi maʼlumotlar Goldman Sachs dushanba kuni 2027-yilda neft taklifi talabdan keskin ortib ketishi haqida ogohlantirganidan keyin eʼlon qilindi. Investitsiya banki kelgusi yilda Brent neftining oʻrtacha narxi bir barrel uchun $88 boʻlishini, yil oxiriga borib esa asta-sekin $78 gacha pasayishini kutmoqda. Bank tahliliga koʻra, Xitoy kelgusi yilda isteʼmolini kuniga 400 ming barrelga qisqartiradi.
Bu holat AQSh va Eron oʻrtasidagi mojaro boshi berk koʻchaga kirib qolgan bir paytda muhim ahamiyatga ega Hormuz boʻgʻozi orqali neft tashishdagi cheklovlar sababli yuzaga kelgan taʼminot uzilishlari haqidagi xavotirlarni bosdi. Oʻtgan hafta Qatarning vositachilik urinishlari muvaffaqiyatsiz tugagach, muzokaralar orqali yechim topishga boʻlgan umidlar soʻndi. Ayni paytda Tehronning AQShning mintaqadagi ittifoqchilariga hujumlari kuchaydi.
WTI nefti xalqaro bozorlarda sotiladigan xom neft navidir. WTI qisqartmasi West Texas Intermediate nomini anglatadi va u Brent hamda Dubai Crude bilan birga uchta asosiy neft navidan biri hisoblanadi. WTI zichligi nisbatan past boʻlgani uchun “yengil”, oltingugurt miqdori kam boʻlgani uchun esa “shirin” neft deb ham ataladi. U qayta ishlash oson boʻlgan yuqori sifatli neft hisoblanadi. WTI AQShda qazib olinadi va “Jahon quvurlari chorrahasi” deb ataladigan Cushing markazi orqali taqsimlanadi. U neft bozori uchun etalon hisoblanadi va ommaviy axborot vositalarida WTI narxi tez-tez keltiriladi.
Barcha aktivlarda boʻlgani kabi, WTI nefti narxini ham asosan talab va taklif belgilaydi. Shu bois jahon iqtisodiyotining oʻsishi talabning ortishiga turtki berishi mumkin, oʻsishning sustligi esa aksincha taʼsir koʻrsatadi. Siyosiy beqarorlik, urushlar va sanksiyalar taʼminotni izdan chiqarishi va narxlarga taʼsir qilishi mumkin. Yirik neft qazib oluvchi mamlakatlar guruhi boʻlgan OPEC qarorlari ham narxni belgilovchi muhim omildir. Neft savdosi asosan AQSh dollarida amalga oshirilgani sababli dollar kursi WTI xom nefti narxiga taʼsir qiladi. Shuning uchun AQSh dollarining zaiflashishi neftni arzonlashtirishi, mustahkamlanishi esa aksincha taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Amerika neft instituti (API) va Energetika axboroti agentligi (EIA) eʼlon qiladigan haftalik neft zaxiralari hisobotlari WTI nefti narxiga taʼsir qiladi. Zaxiralardagi oʻzgarishlar talab va taklifning oʻzgarishini aks ettiradi. Agar maʼlumotlar zaxiralar kamayganini koʻrsatsa, bu talabning ortganidan dalolat berishi va neft narxini oshirishi mumkin. Zaxiralarning koʻpayishi esa taklif ortganini aks ettirib, narxlarni pasaytirishi mumkin. API hisoboti har seshanba kuni, EIA hisoboti esa ertasi kuni eʼlon qilinadi. Ularning natijalari odatda bir-biriga yaqin boʻlib, 75% hollarda oʻzaro farq 1% doirasida boʻladi. EIA davlat idorasi boʻlgani uchun uning maʼlumotlari ishonchliroq hisoblanadi.
OPEC (Neft eksport qiluvchi mamlakatlar tashkiloti) neft qazib oluvchi 12 davlatdan iborat guruh boʻlib, yiliga ikki marta oʻtkaziladigan yigʻilishlarda aʼzo mamlakatlar uchun qazib olish kvotalarini birgalikda belgilaydi. Ularning qarorlari koʻpincha WTI nefti narxiga taʼsir qiladi. OPEC kvotalarni qisqartirishga qaror qilsa, taklif kamayib, neft narxi oshishi mumkin. OPEC qazib olish hajmini oshirganida esa buning aksi yuz beradi. OPEC+ tashkilotga aʼzo boʻlmagan yana oʻnta davlatni oʻz ichiga olgan kengaytirilgan guruhni anglatadi. Ular orasida eng koʻzga koʻringani Rossiyadir.